12-07-07

ETXE

 

Jan Maas was zo vriendelijk me deze tekst te sturen…

 

 

Pagatzautunduagoienengoa

 

In Wij

27.01.00

 

Men moet geen Spanjaard zijn om te weten dat in het land van Juan Carlos de Borbón y Borbón zowat de helft van de bewoners García of González heet. Vandaar waarschijnlijk de gewoonte ook de familienaam langs moeders zijde te gebruiken om vergissingen te vermijden. Omdat Spanjaarden vaak een dubbele voornaam hebben kan het behoorlijk indrukwekkend klinken: Maria del Puy González de la Cruz is misschien gewoon de bakkersvrouw van om de hoek.

In Baskenland, met zijn twee Jezuïeten, heten de zonen ofwel Iñaki, Ignacio, Iñigo (naar Ignatius van Loyola) ofwel Xabier, Javier, Javi (naar Franciscus Xaverius).

Drie dagen nadat Franco aan de macht kwam, werden Baskische voornamen bij decreet verboden. Enkele Baskische maagden als Aránzazu, Iciar of Begoña bleven gespaard; Irache, Idoya en Arrate werden gedoogd, hoewel. Door er María vóór te zetten werden ze verspaanst. Na de dood van de caudillo viel alles weer heel langzaam in de plooi en na de ontkerstening, bij de linkse onafhankelijkheidsstrijders, kwamen er zelfs namen als Ibai (rivier) en Arkaitz (rots). Nu moet je niet meer schrikken van een naam als Iraultza, revolutie!

90 % van de Baskische familienamen verwijzen naar de plaats van herkomst. Omdat voor een Bask het geboortehuis (‘etxea’) heilig is wijzen de meeste namen dan ook naar dat huis en/of naar de plaats waar het zich bevindt en dat is in dit Pyreneeënland nogal eens tegen een berg, in een valei, bij een rivier of een weiland. Veel namen beginnen dan ook met ‘etxe’ of eindigen op ‘txea’ of het verspaanste ‘chea’. Enkele voorbeelden:

Goikoetxea: (Van) het hoogste huis

Etxeberria of Echeverria: (Van) het nieuwe huis. (zie Domela Nieuwenhuis). Lag dat huis op een berg (mendi) dan heette de bewoner al vlug Mendiechebarria.

In het groene Baskenland verwijzen ook veel namen naar bomen of planten (zie Van der Elst, of Haegdoren).

Een naam als Pagatzautunduagoienengoa staat dan wel in de “Nomenclatuur van Baskische namen” van de Koninklijke Academie voor de Baskische Taal vermeld maar je zal hem tevergeefs in een telefoonboek vinden.

Opvallend is dat 55% van de bewoners van Euskalherria géén enkele Baskische familienaam draagt terwijl in Spanje op z’n minst 10 % van de bevolking één Baskische naam heeft, zelfs in de meest zuidelijke provincies (zie bij ons de Vlaming Anciaux en de Waalse Onkelinx)

De naam Eznarri is ongetwijfeld zeer oud. De Basken wisten reeds melk te koken vooraleer het gebruik van ijzer bestond. In een houten schaal vol melk werd een gloeiend hete steen gelegd. Eznarri komt van esne (melk) en (h)arri (steen).

Juan José Zearreta Urigoitialdekozea, directeur van de Koninklijke Academie voor de Baskische Taal, werd ooit ’s nachts door de mannen van de Guardia Civil tegengehouden. Toen ze op hun lijst van verdachten zijn naam zochten, zuchtte de hoogste in bevel: “Welke originele familienamen hebt U! De eerste eindigt op ETA, om over de tweede nog maar te zwijgen.” Die kon hij niet eens uitspreken.

 

Jan Maas

 

Info: “Apellidos Vascos” van Luis Michelena, in het artikel ‘Juntos y Revueltos’ (El País, 5 juli ’98) en over Baskische voornamen (El Diario Vasco, 12 juli ’99)

 

 

 

Gabriel Aresti                            

    (1933-1975)

 

 

Né au sein d'une famille patriote mais hispanophone à Bilbao, il a appris le basque tout seul, à l'adolescence, en lisant les auteurs classiques à la bibliothèque municipal et en écoutant les improvisateurs. Sa poésie symbolique du début s'est transformée en arme de critique sociale avec la maturité, et il a eu une grande influence sur la jeunesse des années 1960 et 70. Son ouvrage Harri eta Herri (Pierre et Peuple, 1964) est considéré comme l'œuvre fondatrice de la poésie moderne basque. Il a renversé le mythe du basque fervent catholique, il s'est ouvertement déclaré de gauche dans un contexte plus que difficile, il a rénové la chanson ainsi que le théâtre... Sa mort, coïncidant avec celle de Franco et de son régime, ferme définitivement un cycle dans la littérature basque et ouvre un nouveau.

www.basquepoetry.net

 

 

Gabriel Aresti werd geboren, in Bilbao, in een patriottische maar Spaans sprekende familie. Het was tijdens zijn puberjaren dat hij, de klassiekers uit de gemeentelijke bibliotheek lezend, het Euskara leerde.

Zijn stijl evolueerde van “symbolisch” naar “sociaal kritisch” en beïnvloedde heel wat jongeren in de jaren 1960 en 70. Harri eta Herri  (Steen en Volk, 1964) wordt beschouwd als de grondsteen van de moderne Baskische poëzie. Hij slaagde er in een ander beeld te geven van de “vurig gelovige Bask”. Hij verklaarde zich, openlijk, links en dit in erbarmelijke tijden. Hij vernieuwde het lied en het theater…

Zijn dood, die samenviel met deze van Franco en zijn bestuur, was de afsluiting van een belangrijk hoofdstuk van de Baskische literatuur.

 

Vertaling: Flie 

 

 

Gabriel Aresti, 1963

 

 

Nire aitaren etxea

defendituko dut.

Otsoen kontra,

sikatearen kontra,

lukurreriaren kontra,

justiziaren kontra,

defenditu

eginen dut

nire aitaren etxea.

Galduko ditut

aziendak,

soloak,

pinudiak;

galduko ditut

korrituak,

errentak,

interesak,

baina nire aitaren etxea defendituko dut.

Harmak kenduko dizkidate,

eta eskuarekin defendituko dut

nire aitaren etxea;

eskuak ebakiko dizkidate,

eta besoarekin defendituko dut

nire aitaren etxea;

besorik gabe,

sorbaldik gabe,

bularrik gabe

utziko naute,

eta arimarekin defendituko dut

nire aitaren etxea.

Ni hilen naiz,

nire arima galduko da,

nire askazia galduko da,

baina nire aitaren etxeak

iraunen du

zutik.

 

 

 

LA MAISON DE MON PÈRE

        Gabriel Aresti, 1963

 

 

La maison de mon père

je la défendrai

contre les loups,

contre la sécheresse,

contre le lucre,

contre la justice,

je la défendrai,

la maison de mon père.

Je perdrai mon bétail,

mes prairies,

mes pinèdes,

j'y perdrai

les intérêts,

les rentes,

les dividendes,

mais je défendrai

la maison de mon père.

On m'ôtera les armes

et je la défendrai avec mes mains

la maison de mon père.

On me coupera les mains

et je la défendrai avec mes bras

la maison de mon père.

On me laissera sans bras,

sans poitrine et je la défendrai avec mon âme

la maison de mon père.

Moi je mourrai

mon âme se perdra

ma famille se perdra

mais la maison de mon père

durera

debout.

 

 

Traduction: Jean Haritschelhar / Mattin Larzabal

Version originale: NIRE AITAREN ETXEA

 

 

 

HET HUIS VAN MIJN VADER

 

Het huis van mijn vader

zal ik verdedigen

tegen de wolven,

tegen de droogte,

tegen winstbejag,

tegen het gerecht,

zal ik verdedigen

Het huis van mijn vader.

 

Ik zal mijn vee verliezen,

mijn weilanden,

mijn dennenwouden,

Me zal worden ontnomen

interesten

en renten

Nog zal ik verdedigen

Het huis van mijn vader.

 

Ontneemt men mij de wapens

dan verdedig ik met mijn handen

het huis van mijn vader.

Met afgehakte handen

zal ik het met mijn armen verdedigen,

het huis van mijn vader

 

Men ontneemt me armen,

en borst, dan verdedig ik met mijn ziel

het huis van mijn vader.

Sterf ik

dan verdwijnt mijn ziel

mijn geslacht

Maar het huis van mijn vader

blijft

rechtop.

 

 

Vertaling: Flie

 

 

 

22:49 Gepost door F. in Algemeen | Permalink | Commentaren (0) |  Facebook |

De commentaren zijn gesloten.